//////

Miesięczne archiwum: Marzec 2014

W podobny sposób można szukać różnic i związków postaw z innymi zmiennymi psychologicznymi — i związki te oraz różnice znajdować. Postawy są bowiem zmiennymi charakteryzującymi się zarówno wysokim poziomem ogólności, jak i dużym stopniem szczegółowości. Ich ogólność wynika z faktu, iż obejmują one wszystkie podstawowe procesy psy­chicznej regulacji, tj. procesy emocjonalne, poznawcze, motywacyjne; opisując postawę człowieka np. wobec pracy, charakteryzujemy jego uczucia i emocje związane z pracą, przekonania, opinie i oceny dotyczące pracy oraz jego tendencje do określonego działania w pracy. Specyfika ich zaś polega na tym, iż procesy te powiązane są na zasadzie wspólnego odniesienia do konkretnego obiektu rzeczywistości, np. do rodziny, pra­cy, polityki, do sztuki, konkretnej osoby lub grupy osób

Możliwe, że —jak sądzą niektórzy psychologowie, np. K. O b u c h o w s k i (1973)tak duży uniwersalizm pojęcia „postawa” znacznie obniża lub wręcz eliminuje jego naukowe znaczenie. Niewątpliwie jednak znajomość takiej całości „świata psychicznego” jednostki, związanego z konkretnym obiek­tem, ma duże znaczenie praktyczne. Znajomość tego, co myśli, czuje, co zamierza robić dany człowiek odnośnie do określonego przedmiotu, nie stanowi celu samego w sobie (choć i to może być interesujące), lecz jest podstawą wyjaśniania i przewidywania jego zachowania związanego z tym obiektem. Praktyczne zastosowanie problematyki postaw wywołuje za­interesowanie tym zjawiskiem zarówno praktyków, kształtujących i zmie­niających postawy i zachowanie ludzi, jak i teoretyków, dostarczających podstaw do wyjaśniania mechanizmów zachowania się człowieka.

Z pojęciem postawy wiąże się wiele intuicyjnych i zdroworozsądko^ wych rozpoznań, które — choć nie pozbawione wartościowych elemen­tów — utrudniają jednoznaczne określenie treści i zakresu tego pojęcia. Trudności te stają się szczególnie wyraźne w psychologii, która dyspo­nując dużym repertuarem zmiennych opisujących ludzką psychikę i za­chowanie, nie zawsze potrafi jednoznacznie te zmienne zdefiniować oraz określić relacje między nimi. Problemy z nadaniem „psychologicznej tre­ści” niektórym pojęciom ujawniają się zwłaszcza w przypadku tych ter­minów, które wychodzą poza teren psychologii, a więc w przypadku po­jęć interdyscyplinarnych. Do takich należy właśnie pojęcie „postawa”, którym interesuje się zarówno psychologia, jak i socjologia czy pedago­gika.

W literaturze nauk społecznych znaleźć można wiele przykładów de­finiowania terminu „postawa”. Niektóre z tych definicji w podobny spo­sób opisują ten konstrukt. Z kolei wiele innych terminem „postawa” określa zupełnie odmienne zjawiska. Na przykład w definicjach nawiązujących do tradycji behawiory- stycznych zwraca się uwagę na zachowanie jednostki, jej reakcje wo­bec świata zewnętrznego. Przykładem takiego definiowania postawy mo­że być traktowanie jej jako psychologicznej dyspozycji jednostki do dzia­łania w określony sposób wobec pewnego przedmiotu (D. D r o b a, 1933), jako nawyku lub wewnętrznej reakcji antycypacyjnej (W. A. Scott, 1959).czy też jako prawdopodobieństwa wystąpienia określonego zachowania się człowieka w danej sytuacji (M. W. F u s o n, 1942).

Tak więc, zgodnie z tymi definicjami, postawą człowieka wobec pewnego obiektu jest to, co — ogólnie biorąc — zamierza on robić lub robi w od­niesieniu do tego obiektu. Opis postaw pracownika zgodnie z duchem tych definicji zawierałby zatem takie sformułowania, jak np.: „Chce podnosić (lub podnosi) swoje kwalifikacje zawodowe”; „Zamierza’ pra­cować (lub pracuje) wydajnie”; „Stara się dbać (lub dba) o wysoką ja­kość efektów swojej pracy”; „Nie zamierza pomagać (lub nie pomaga) swoim współpracownikom”; „Nie chce brać (lub nie bierze) udziału w ru­chu racjonalizatorskim w zakładzie pracy”; „Planuje wprowadzić (lub wprowadza) innowacje na swoim odcinku pracy”.