//////

Miesięczne archiwum: Styczeń 2014

Jeżeli np. rodzice martwią się, że ich siedmiolatek wyraża niechęć i lęk przed szkołą,’ to ich obawy wynikają z przewidywanych trudności dziecka w szkole. Nauczyciel zauważający słabe postępy swego wychowanka w nauce, wyrażające się w źle odrobionych lub nie odrobionych zada­niach domowych, braku aktywności na lekcji, w złych odpowiedziach itp., najprościej wytłumaczy zachowanie ucznia jego negatywnym sto­sunkiem do nauki szkolnej. Jeśli kierownik zespołu pracowników zgła­sza w dyrekcji przychylne postawy swoich podwładnych wobec nowego planu produkcyjnego, to sugeruje tym samym, iż wykazują oni goto­wość do realizacji tego planu.

Przykładów podobnego — w kontekście przeszłego, obecnego lub przyszłego działania jednostki — posługiwania się terminem „postawa” można przytaczać wiele. Jest to więc termin powszechnie używany wów­czas, gdy szukamy przyczyn zachowań ludzkich czy szerzej — przyczyn różnic indywidualnych między ludźmi. Można jednak zastanawiać się nad tym, na ile użyteczne i celowe jest posługiwanie się — w życiu co­dziennym i w teoriach naukowych pojęciem „postawa”. I w mowie po­tocznej bowiem, i w języku naukowców funkcjonuje wiele innych ter­minów o dłuższej tradycji posługiwania się nimi, służących do wyjaś­niania i przewidywania zachowania ludzi.

Do terminów tych należą takie psychologiczne pojęcia, jak np. „oso­bowość , „nawyki „motywacja”, „percepcja”. Czy zatem pojęcie „po­stawa” wnosi coś istóttfegó,’ czego nie ujmują tamte konstrukty psycho­logiczne, czy też jest przykładem „mnożenia bytów” w nauce? Nie wni- kając w tym momencie w subtelności definicyjne tych pojęć, zastanów­my się nad specyfiką każdego z nich i nad relacjami między owymi pojęciami a pojęciem „postawa”. Osobowość to system organizacji wewnętrznego, psychicznego funkcjo­nowania jednostki. Człowiek o określonej osobowości będzie zachowywał się podobnie (w pewnym zakresie działania) w odniesieniu do róż­nych obiektów świata zewnętrznego.

Na przykład człowiek o osobór wości lękliwej, nieśmiały i wycofujący się będzie zachowywał się w po­dobny w zasadzie sposób zarówno w sytuacjach rodzinnych, towarzy­skich, jak i w różnych sytuacjach zawodowych. Człowiek, który mówi, że nienawidzi wszystkich ludzi, bez względu na ich rasę, kolor, pocho­dzenie itp., określa — według N. Warrena iM. J a h o d y (1973) -i- swoją osobowość, a nie postawy. Osobowość charakteryzuje się więc pewną niezmiennością, wpływającą na stałość zachowania się jednostki wobec różnych obiektów, natomiast postawy są bardziej związane z kon­kretnym obiektem.

Archiwa