//////

Miesięczne archiwum: Wrzesień 2010

Pewna grupa badaczy stwierdza, że możliwość przewidywania zacho­wania opartego na postawach zależy od tego, jaką postawę się kontro­luje. I tak np. niektórzy z nich sugerują badanie — w celu predykcji zachowania — postawy ogólnej, inni, np. M. Fishbein iJ. Ajzen (1974), proponują brać pod uwagę postawę specyficzną, tj. postawę wo­bec określonego działania, jeszcze inni każą przewidywać zachowanie, opierając się na komponencie behawioralnym postawy. M. Fishbein i J. Ajzen (1974), a także inni badacze postaw, zwrócili uwagę na znaczenie właściwego pomiaru zachowania w bada­niach nad relacją postawa — zachowanie. M. Fishbein wyodrębnił dwa typy kryteriów behawioralnych stosowanych przy pomiarze zacho­wania: kryterium prostego (pojedynczego) działania i kryterium złożo­nego działania. Dotychczas w badaniach stosowano pierwsze z wymie­nionych, tj. badano związek między postawą (jej słownym pomiarem) a jakimś pojedynczym aktem zachowania (np. podpisaniem pewnej pe­tycji).

Uzyskane w takich badaniach korelacje między postawą a działa­niem były na ogół niskie. M. Fishbein -twierdzi, że postawa może nie mieć związku z prostym działaniem, lecz może korelować wysoko z dzia- ianiem złożonym,. Pogląd ten znalazł weryfikację i potwierdzenie w wie­lu badaniach empirycznych. J. Gross, C.M. Niman (1975) wymieniają jeszcze inne pro­blemy związane z pomiarem zachowania; zwracają mianowicie uwagę na stosowanie przez badaczy kategorii wskaźnikowych zachowania o in­nym stopniu szczegółowości niż wskaźniki postaw, na trudności ze zna­lezieniem wskaźników zachowania porównywalnch ze wskaźnikami po­staw. Autorzy ci wskazali również na to, iż wiele błędnych wniosków odnośnie do relacji postawa — zachowanie wynika z korelowania skład­ników postaw z niewłaściwymi składnikami zachowania.

Wiele niewłaściwych prognoz zachowania opartych na diagnozie po­staw może mieć swe źródło i w tym, że badania zostały niewłaściwie przeprowadzone. Do tego rodzaju usterek czy zaniedbań ze strony bada­cza należy np. badanie zachowania w nietypowych okolicznościach, nie­jasne sformułowanie czy używanie w pytaniach terminów niezrozumia­łych dla badanego, co może prowadzić do zakłócenia relacji komunika­cyjnej (M. Mar ody, .1976), czy też jednokrotny pomiar postawy, stwa­rzający możliwość zakłócenia relacji ekspresyjnej (gdy badacz uchwycił chwilowe nastawienie jednostki, niezgodne z jej rzeczywistą postawą; M. Mar ody, 1976).

Różnorodność wskazywanych w badaniach przyczyn niezgodności mię­dzy postawą a rzeczywistym działaniem — osobowościowych, sytuacyj­nych, związanych ze specyfiką postawy, metodologicznych może rodzić wątpliwości co do możliwości ich „opanowania” czy skontrolowania w ce­lu podniesienia znaczenia postaw jako predyktorów zachowania. Zastrze­żenia takie wyraża wielu autorów, ale tylko niektórzy poddają całkowi­cie w wątpliwość tezę o regulacyjnej funkcji postaw. Inni z kolei próbują stosować odwrotny kierunek przewidywania. Np. P. B. Allen (T. Mądrzycki, 1978) twierdzi, że wprawdzie postawy są słabym predykto- rem zachowania, ale za to zachowanie może być dobrym predyktorem postaw.